Weusthach
Sanatorium

Weusthag Kinderhuis 1 s

Langs een dennenbosch kijken we recht voor ons uit – krijgen wij een prachtig donker boschgezicht, dat op een smoorheeten zomerdag reeds verkoelend op ons werkt bij de gedachte, dat wij er in de schaduw ons kunnen neervleien. We loopen het donkeren boschweg in en zien al gauw in het fraaie Bosch tegen de dennen en ander hout doorgaande de “lighallen” voor t.b.c. patiènten – daar vindt men rust en voor de liefhebber van planten allerlei moois – in het vroege voorjaar b.v. is het dalkruid of dalbloempje te vinden. Door een fraaie laan – zien we onder ’t geboomte eene boerderij met een daarvoor geleegen koepel – dat is het Weusthach – we zouden daar ons rustig kunnen neer leggen in de schaduw van de fraaie boschweide, maar er is ons altijd weerlegd – kom niet te dicht bij het dagsanatorium als men de lucht zou in-ademen, zou men besmet kunnen worden. We staan nog even stil en zien daar eene grote vijver met eenen houten brug over een sloot die verbinding heeft met de vijver. Over het brugje gekomen zien we dan de vijf lighallen die draaibaar zijn, gezien hun stand de eene staat pal met de opening naar de zon en de andere weer niet. Wij gaan het hek door en volgen het fraaie laantje, daar zien we onder ’t geboomte eene boerderij, dat is het Weusthach, het is eigendom van de heer van Alphen. Een fraaie laan voert er heen en de bodem er van is, vooral aan ’t begin, geheel begroeid met klimop. Over de weilanden ziet men de torenspits van Borne.

De vereniging
De vereniging ter bestrijding van tuberculose werd in Hengelo opgericht in 1910, kort na het ontstaan van de landelijke vereniging. Er werden plannen gemaakt voor een dagsanatorium, met vijf lighallen, die met de zon konden meedraaien. Daarnaast kwam er een dienstgebouw met een eetzaal, keuken, een kamer voor de dokter en een ruimte waar patienten die aan de beterende hand waren, konden verblijven. Daarnaast waren en nog bijgebouwtjes. Onder andere voor de kolenopslag. Men maakte dankbaar gebruik van de ervaringen in Arnhem en Deventer.
Het eerste bestuur bestond uit de heren D.W. Stork (voorzitter), Joh. Friesendorp (penningmeester), J. Frank, N.W Maas, Köhler, Issinkhof en Kolmschate. Mw. Steenhoek deed de administratie, Zuster Baggerman van Houwingen was de directrice en mw. Wijsmuller de enquetrice. Ook een goede dienstbode en werkvrouw behoorden tot de medewerkers.

Realisatie
Voor de oprichting van dagsanatorium zou een bedrag nodig zijn van f. 10.000 à f. 16.000.
Op verschillende manieren kwamen gelden beschikbaar. Zo betaalden leden van verschillende ziekenfondsen meer contributie: één cent meer per week. De werkgevers deden daar eenzelfde bedrag bij. Zo offerden 4000 leden hun wekelijkse bijdrage voor het goede doel.
Alle voorbereidingen leidden op 3 april 1914, ’s middags om 3 uur tot de aanbesteding, die plaats vond in hotel De Halve Maan. Aanbesteed werden het maken van een dienstgebouw met toebehoren en het aanbrengen van funderingen voor vijf lighallen op een terrein aan de Landmansweg. De architecten Van der Groot & Kruisweg gaven ’s morgens uitleg.

De volgende firma’s schreven in:

Firma Groothengel f. 9.990,00
Firma D.F. Geerlings f. 9.685,00
Firma Hoenders en Vos f. 9.632,00
Firma C. Koster f. 9.315,00
Firma Dreierink en Ten Tije f. 9.245,00
Firma G.J. Beltman f. 9.194,00
Firma G.H. van der Enck f. 9.115,00
Firma G. Ribberink f. 9.190,00
Firma W.A. Vollink f. 8.932,00
Firma J.A. Eijsink f. 8.910,00
Firma H. Reefman f. 8.835,00

De bouw werd opgedragen aan Reefman uit Hengelo en het was de bedoeling om in september de inrichting te openen. Helaas onstond er vertraging door het uitbreken van de wereldoorlog in augustus 1914.

De realisatie werd geholpen door een aantal toezeggingen: Het ”Centraal Station voor Elektrische Stroomlevering” heeft kosteloos een kabel naar het terrein aangelegd, de firma Hazemeyer & Co zorgde voor de bliksemafleider op het dienstgebouw, het Gemeentebestuur voor de waterleiding. Er werden onderhandelingen met de Bell-telefoon-maatschappij gevoerd en het terrein is in bruikleen afgestaan, op een zeer voordelige voorwaarde: f.1000,- huur per jaar.
De exploitatiekosten zouden ongeveer f. 6000,- per jaar bedragen. Als alle plaatselijke ziekenfondsen hun medewerking hadden verleend, dan zou dit bedrag met de subsidie gerealiseerd zijn. De leden van de ziekenfondsen, die contributie betalen, hebben recht tot kosteloze opname voor zich zelf en hun gezin.

Sanatorium Lighallen Weusthag s 
                                                                                 Lighallen 1920

Door een gezonden voorjaarswind onbewogen, rezen roerloos recht de hoge dennen, wier eeuwig groene fris geurende kruinen verkwikking en lafenis zullen brengen, straks als de weldadige zomerzon warmte de Hengelosche – Lighallen zal zegenen. Straks als de moede lijders zullen rusten in de kleine kamertjes, om nieuwe levenslust te drinken uit de morgenweelde, welke als een heilzame laving ligt over onze bloeiende akkers of als zij in vluchtige dommeling verloren door den lome middag – zonnebrand dromen van herwonnen krachten – dromen van volkomen genezing – dromen van het vroege werkzame leven – dan zullen de trotse dennen staan als stoere wachters over het zwakke leven, dat uitgeput van zorg en door bange strijd – neergedrukt werd en ten onder dreigde te gaan in den grootten volkerenkamp.
Dan zal een windfluistering varen door de tere twijgen en lispelend zullen zoete beloften fluisteren door de hoge wiegelende toppen,beloften van hoop en herleving.

Als naam is gekozen dagsanatorium “Het Weusthach” een typische Twentsche naam, van oudsher bekend. De betekenis van deze stichting was belangrijk, het mooie was vooral dat nu ook de armsten het voorrecht hadden, om in geval van ziekte een goede verzorging te krijgen. De familie van Alphen kocht dit terrein, dat toen de nieuwe Dennenkamp heette – en voegde het bij de erve Het Weusthach, wat oorspronkelijk behoorde tot het meer bekende erf “Werninckhof”. Al was het dus geen veelzeggende naam, toch gaf het bestuur daar de voorkeur aan boven een zelf bedachte. Deze echt twentse naam kon er toe bijdragen het dagsanatorium populair te maken.

Jaarverslagen
De verschillende jaarverslagen geven een aardig beeld van de ontwikkelingen.
Een voorbeeld:
De vereniging helpt on – en – minvermogende tuberculoselijders, leert patiënten en hunne gezinsleden hygiënisch te leven en houdt daarop toezicht door hare huisbezoekster. Zij verschaft hoestdoekjes, glazen, flacons, ontsmettingsemmers met ontsmettingsmiddelen, leent ligstoelen en ledikanten met beddengoed, geeft bijslag in de huur voor een gezonde woning, geeft bijdragen voor sanatoriumverpleging van daarvoor in aanmerking komende patiënten, geeft voor voedingsmiddelen, gelden voor de schoonmaak der huizen en voor hulp in de huishouding der patiënten. Nu gaat de vereniging meer doen, wat voor en bij totstandkoming in 1908 werd gezegd en geschreven, de vereniging zal in de omgeving van de stad Lighallen moeten oprichten, dPatienten sanatorium Weusthag sraaibare zogenaamde dagsanatoria, waartoe de lijders ‘s morgens heengaan, waar frisse lucht en goede voeding krijgen en vanwaar zij ’s avonds huiswaarts keeren, gaat nu in vervulling. Met den bouw is een aanvang gemaakt en in augustus of september hopen wij de inrichting te openen. Ook voor de totstandkoming en de exploitatie daarvan werd van vele zijden steun ontvangen en toegezegd.’t Is echter duidelijk, dat de vereniging bij vermeerdering van arbeid ook meer steun behoeft. Aldus het jaarverslag van 18 april 1914
                                                                                                                     Patiënten van het sanatorium, foto tussen 1912 en 1918

Ook de financiën speelden een belangrijke rol
Het volgende jaarverslag vermeldt:
Inzake de Lighallen werd door den Secretaris medegedeeld, dat het aantal beschikbare plaatsen twintig zal zijn en naar gestreefd worden de Lighallen het geheele jaar open te stellen, de verpleegkosten met inbegrip van voeding enz., zullen bedragen f. 1000,- per dag, kosteloos voor leden der Ziekenfondsen die daarvoor contributie betalen. Dankzij de medewerking van het gemeentebestuur en van de directie der Heemaf zijn op zeer gunstige voorwaarden water en elektrisch licht aangebracht.
De bijdragen hebben gezamelijk ongeveer belopen: f. 15.000,- á f. 16.000,-.

Opbrengst Emmabloempje f. 3.200,-
Opbrengst Uitvoeringen f.   600,-
Van Particulieren f. 1.400,-
Gemeente Subsidie f. 1.000,-
Ziekenfondsen – Fabrikanten f. 9.000,-
Aan Rente f.   700,-

De kosten zullen ongeveer eenzelfde bedrag eisen, het terrein is in bruikleen afgestaan op een zeer voordelige voorwaarde f. 1.000,- per jaar. (dank zij den voorzitter geïnterrumpeerd).
De exploitatiekosten zullen ongeveer bedragen f. 6.000,- per jaar. De balans op 11 december 1910 vermelde een post groot f. 320,- voor het lighallenfonds. Om dit fonds in betekenis te doen toenemen, werd een Commissie gevormd bestaande uit de heren, Friesendorp, Issinkhof en D.W. Stork. Vermelding dat 4000 leden offerden wekelijks hun cent. Een zeer gelukkig idee, die ene cent te laten betalen per lid en per week door de ziekenfondsen alhier. Terwijl de werkgevers der inrichtingen, waaraan deze fondsen verbonden waren een gelijk bedrag storten.

De kranten
Regelmatig werd in de krant verslag gedaan van de stand van zaken.
18 juli 1914: De benoeming van een verpleegster.
Benoemd als verpleegster, belast met het toezicht op de binnenkort te openen lighallen, voor tuberculosepatiënten, alhier Mej. Baggerman van Houweningen, thans 1e verpleegster aan het sanatorium voor longlijders te Hellendoorn. Ook waren omstreeks die tijd een goede dienstbode en werkvrouw bereid gevonden in het dagsanatorium haar diensten te verrichten. Terwijl de voorbereiding in volle gang was, brak de oorlog uit, en werd de opening nog even uitgesteld.

Officiële opening
Heden zaterdag 17 april 1915 om 3 uur, officiële opening van het dagsanatorium “Het Weusthag” waarbij vrije toegang voor de leden.
Zondag 18 april van 2 tot 5 uur, bezichtiging, en woensdag 21 april Bloemendag, donderdag 29 april ’s avonds 8 uur, algemene vergadering in het gebouw V.I.O.S. aan de Beekstraat.

Opening Lighallen Weusthag s

Opening lighallen
In het bijzijn van een kleine honderd genodigden en belangstellenden is op een zaterdagmiddag het dagsanatorium “Het Weusthag” officieel geopend. Deze opening droeg een zeer animerend karakter, waartoe in niet geringe mate bijdroeg het mooie weer met de heerlijke zonneschijn, waartoe of waardoor dit gedeelte van “Weusthag” met de mooie vijver, de nette hallen het eenvoudige dienstgebouw, waarvan lustig het rood wit en blauw woei, de aardige goed uitziende in het wit geverfde bruggetje, de vele damestoiletten en de enigszins officiële heren ook, zich voordeed op zijn best, op zijn voordeligst; moge deze blijde stemming op deze openingsdag een voorteken zijn van hun geluk en de voorspoed die deze inrichting zeker voor Hengelo kan hebben.

Het kopen van een tuberculosebloem
Bedenk dat vooral in deze moeilijke tijd, personen, die door slechte voeding verzwakt worden, zijn dikwijls de eerste slachtoffers en de ziekte treedt hier het felst op. Steunt ons om dit tegen te gaan. Vele arbeiders kunnen straks profiteren van de gunstige overeenkomst door hun ziekenfonds met ons bestuur gesloten tot gratis opname in het dagsanatorium.
Enkele fabrieken zijn echter niet op ons voorstel ingegaan en deze arbeiders zijn dus uitgestoten of te wel uitgesloten. Zij moeten de verpleegkosten betalen. Hoeveel meer men geeft, hoe eerder wij in staat zijn ook andere patiënten dan die van de aangesloten fabrieken voor verminderd tarief op te nemen, laten dit vooral de arbeiders van die fabrieken bedenken, die zich niet bij ons geabonneerd hebben. Koopt dus allen een bloempje en word lid van onze vereniging.

Reglement
Nauwkeurig werd vastgelegd wie beslist over opname, wie verantwoordelijk is voor de behandeling van de patienten,, met name de rol van de eigen arts, wat de vergoeding bedraagt en waaraan de patienten zich te houden hebben.    

Een kinderhuis
Een jaar of twintig ging de dagverpleging door. Toen ontstonden er andere inzichten. Patienten werden eerder doorverwezen naar sanatoria, waardoor het bezoekersaantal terugliep en de kosten voor de exploitatie te hoog opliepen. In 1936 heeft men besloten er een kinderhuis van te maken.